“Je nalatenschap is vaak je grootste donatie – die moet toch goed terechtkomen?”

“Toen ik dat artikel had gelezen was het eigenlijk een beetje oncomfortabel,” zegt Jochem Wieringa (45). “Want ik voelde direct: hier moet ik iets mee doen.” Het was een interview met Rutger Bregman, waarin twee dingen stonden die hem raakten: dat veel Nederlanders met tien procent minder inkomen helemaal niet minder gelukkig zouden zijn, en dat de effectiefste goede doelen hónderd keer zoveel impact maken als gemiddeld. Diezelfde dag besloot hij tien procent van zijn inkomen weg te geven. Inmiddels is hij bezig om Doneer Effectief op te nemen in zijn testament.

Jochem is ondernemer, impact-investeerder en mede-oprichter van de Tien Procent Club. Vanuit Amsterdam investeert hij in start-ups in voornamelijk Afrika en Europa die werken aan klimaat, armoedebestrijding en gezondheidszorg. Hij doneert al een paar jaar tien procent van zijn inkomen aan effectieve goede doelen – en hij wil graag positieve impact maken, zowel bij leven als erna.

Tot het moment dat hij dat artikel las, gaf hij niet veel: “Ik had een paar van die abonnementen bij de bekende goede doelen, omdat ze toevallig een keer bij me hadden aangebeld.” Maar die statistiek – de top twee procent is honderd keer zo effectief – liet hem niet los. “Ik ben niet iemand die graag dure dingen koopt. Fancy kleren of een auto, vind ik allemaal niet zo belangrijk. Dus die tien procent minder, dat gold absoluut voor mij.”

Een paar dagen later liep hij buurtgenoot Pepijn Vloemans tegen het lijf – de journalist die het artikel had geschreven. Ze raakten aan de praat, en aan het eind grapte Jochem: “Dat kun je niet maken. Mij wel over de streep trekken en het zelf niet doen.” Pepijn belde een paar dagen later: hij en zijn vrouw gingen het ook doen. En er was nog een buurman, Sander, die ook was aangestoken.

Van keukentafel naar beweging

En toen was de vraag: hoe nu verder? Jochem deed wat hij wel vaker doet. “Ik zei: laten we gewoon een avondje aan de keukentafel gaan zitten met z’n vieren. En het erover hebben.” Ze gaven elkaar huiswerk, verschillende dingen om uit te zoeken. “Het was november en het doel was om voor het einde van het jaar de donatie te hebben overgemaakt. Anders wordt het zo’n actiepunt dat er nooit van komt. En zo gezegd zo gedaan. Het samen doen was echt een goede stok achter de deur.”

Tijdens hun onderzoek stuitte het viertal op Doneer Effectief – destijds nog maar een kleine en niet zo bekende organisatie. Jochem belde oprichter Andrea: organiseren jullie eigenlijk ook meet-ups? Het antwoord was nee. En dus organiseerden ze er zelf maar een, want het effectieve geven smaakte naar meer. Er werden twintig kennissen uitgenodigd, pizza en bier gehaald, en een spreker op het podium gezet. Ze noemden zichzelf de Tien Procent Club. 

Drie maanden later deden ze het nog een keer – zelfde gastenlijst, maar dan met de vraag: neem iemand mee. Er kwamen zestig mensen. Weer drie maanden later honderd. En daarna driehonderd: Jochem: “We raakten een gevoelige snaar! Mensen hebben hier behoefte aan.”

“Je kunt altijd onder een bus komen”

Jochem woont samen met zijn vriendin. Ze hebben geen kinderen. En juist dat bracht hem ertoe om na te denken over nalaten: “Op een gegeven moment had ik de vraag: aan wie laat je dan na? Waar doe je het dan allemaal voor? En toen dacht ik – en dat past heel erg bij mijn leven van investeren in effectieve bedrijven en doneren aan effectieve organisaties – als ik niet meer besta, dan vind ik dat mijn manier van nalaten daarbij moet passen.” 

Is hij niet wat jong om met zijn testament bezig te zijn? Jochem glimlacht: “Je kunt altijd onder een bus komen.” 

Waarom juist Doneer Effectief?

Het nalaten aan Doneer Effectief geeft Jochem rust, om twee redenen. “Ik denk dat voor veel mensen in het rijke westen geldt: de grootste donatie die je doet, doe je als je doodgaat. Het gaat om serieus geld. En je wilt dat het op een goede manier terechtkomt. Dat het niet ruzie veroorzaakt tussen je erfgenamen, of dat je ze met heel veel werk opzadelt.”

Jochem noemt ook een tweede, meer inhoudelijk argument: “Doneer Effectief bepaalt van jaar op jaar wat het nuttigst is. Als ik nu zelf zou kiezen voor een specifiek goed doel – nou, wellicht bestaat die hele organisatie over vijf jaar niet meer. Of zijn ze niet meer zo effectief. Of is er een ander thema in de wereld veel belangrijker geworden. Doneer Effectief doet je huiswerk voor jou. Dus je hoeft ook niet elk jaar je testament aan te passen.”

Het erover hebben

Ondanks alles wat hij doet, vindt Jochem het nog steeds niet vanzelfsprekend om over geven te praten. “We hebben het hier in Nederland veel te weinig over geven. Er zat gewoon ergens een blokkade in mijn systeem om erover te praten.” Maar hij las iets dat bleef hangen: “Als je er niet over praat, is dat eigenlijk juist een ego-ding. Je bent bang gezien te worden als een opschepper of als een moraalridder. Dat ego waar je bang voor bent, zit je juist in de weg. Dus doe het maar wel!”

Wat zou hij zeggen tegen iemand die twijfelt over effectief doneren? Jochem: Dat statistiekje: de 2% beste goede doelen zijn honderd keer zo effectief als een gemiddeld goed doel. Dat was voor mij zo’n eye-opener.” Hij lacht: “Maar goed, ik ben een beetje een cijferman. Laat ik het anders zeggen, als je het wilt vertalen naar iets wat het hart raakt: tijdens covid ontstond de vraag: wat moeten we doen als de ziekenhuizen vol liggen? Dan moet je kiezen wie je wel en niet helpt. Ik zie de wereld nu een beetje als een plek waar de ziekenhuizen vol liggen. Onze middelen zijn, helaas, beperkt, omdat er veel te weinig geld naar goede doelen gaat. Dus waar is je geld het beste besteed? Alles wat naar een ‘prima’ doel gaat, gaat niet naar iets beters. Ik vind dat echt een hele belangrijke vraag.”