Kill the Killer: help Malaria de wereld uit
Malaria is een van de meest dodelijke infectieziekten ter wereld. Jaarlijks sterven er naar schatting 627.000 mensen aan de ziekte. Dit betekent dat er elke 50 seconden iemand sterft aan deze eenvoudig te voorkomen ziekte,waarvan een groot deel kinderen onder de vijf jaar. Los van de dodelijke gevolgen heeft malaria ook een groot negatief effect op economische ontwikkeling. Geschat wordt dat in Afrika 12 miljard dollar per jaar verloren gaat aan gezondheidszorg, verminderde mogelijkheid om te werken en negatieve effecten op toerisme. Cruciale schakel in deze keten van misère: de vrouwtjesmuggen van de Anopheles-soort, beter bekend als de malariamug.
Het goede nieuws: er zijn verschillende, bewezen effectieve oplossingen om dit probleem te verkleinen en zelfs uit te roeien. Denk bijvoorbeeld aan het gebruik van verdelgingsspray en preventieve medicatie en vaccinaties. De belangrijkste is vooralsnog het verspreiden van geïmpregneerde bednetten. Het aantal Malariadoden nam tussen 2000 en 2020 met 30% af, waarbij deze aanpak verantwoordelijk was voor twee derde van de afname. Het werkt als volgt: onder geïmpregneerde klamboes kunnen (met name) kinderen veilig slapen en wordt de verspreiding van de ziekte drastisch verminderd. De door malaria geïnfecteerde muggen, die veelal ’s avonds en ‘s nachts actief zijn, worden door de slapende mensen aangetrokken. Hoewel muggen niet kunnen zien, zijn slapende mensen doorgaans goed door hen te vinden. Dat komt door de combinatie van ademhaling (uitgeademde CO₂), lichaamswarmte, huidgeuren en -vochtigheid. Muggen kunnen dit goed detecteren, waardoor de slapende mensen voor muggen een ideaal doelwit zijn. Zo ook voor de malariamug die noodgedwongen haar eindhalte vindt op het geïmpregneerde bednet, waarna ze kort daarop sterft. Zelfs netten waar gaten inzitten zijn hierdoor effectief, want muggen maken veelal een tussenstop op het net voordat ze door een gat vliegen. Bijkomend voordeel: een dode mug kan zich niet meer voortplanten. Ook is het een langdurige oplossing, want de netten gaan drie jaar mee, voor een duizelingwekkend lage prijs van slechts vijf euro per net.
Helaas zijn er nog veel te weinig netten in de gebieden waar malaria het meest voorkomt. De Against Malaria Foundation (AMF) richt zich exclusief op dit probleem en wordt door onafhankelijke evaluaties beschouwd als een van de meest effectieve en kostenefficiënte goede doelen ter wereld. AMF werkt volgens een strikt op bewijs gebaseerde methode. Met gedetailleerde monitoring met beeldmateriaal en opvolg-enquêtes wordt gecontroleerd of de netten daadwerkelijk worden gebruikt en het beoogde effect hebben. Alle gegevens hierover worden transparant gepubliceerd, zodat donateurs en onderzoekers de impact kunnen volgen. Sinds de oprichting in 2004 heeft de organisatie meer dan honderd miljoen netten verspreid in malaria-endemische gebieden. In de regio’s waar AMF actief is, is het aantal malaria-infecties daardoor bijna gehalveerd. Naast de directe gezondheidswinst heeft de bestrijding van malaria ook bredere maatschappelijke effecten. Het verlaagt de ziektelast in gemeenschappen, waardoor kinderen vaker en langer naar school gaan en volwassenen productiever kunnen werken.
AMF onderscheidt zich met hun uitzonderlijk kostenefficiënte werkwijze. De organisatie werkt met een uiterst eenvoudige structuur en maakt gebruik van technologie en pro bono-partnerschappen om de kosten laag te houden. Hierdoor kunnen reguliere donaties volledig worden besteed aan de aankoop van muskietennetten. De operationele kosten, zoals personeel en administratie, worden apart gefinancierd door een kleine groep specifieke donateurs.
Naast efficiëntie is samenwerking een essentieel onderdeel van de aanpak van AMF. De organisatie werkt nauw samen met de Nationale Malaria Controle Programma’s (NMCP’s) en lokale distributiepartners. Deze partners spelen een sleutelrol in zowel de verspreiding als de controle van het gebruik van de netten. Door deze samenwerking wordt niet alleen de distributie efficiënter, maar wordt ook het lokale eigenaarschap versterkt, wat de effectiviteit op lange termijn vergroot. Sinds 2012 wordt AMF consistent beoordeeld als een van de best presterende goede doelen door GiveWell. De combinatie van wetenschappelijk onderbouwde interventies, transparantie en een efficiënte werkwijze maakt AMF tot een van de meest effectieve organisaties in de strijd tegen malaria.
Kritiek op het verspreiden van bednetten is er ook en het is goed om deze te horen en te wegen. Zo schreef The New York Times eens dat ze als visnetten gebruikt zouden worden. Het artikel waarschuwde dat vissen met met insecticide behandelde netten de visstand kan uitputten, omdat de muskietennetten meer vis vangen dan traditionele visnetten en omdat de insecticide het water vervuilt en vis doodt. Hoewel ongevaarlijk voor mensen, is het goed om na te gaan in welke mate de klamboe gebruikt wordt waar deze voor gemaakt is. Een impactgedreven organisatie als AMF eist van distributiepartners dat ze de uitreiking registreren en vervolgens na 9, 18 en 27 maanden follow-up enquêtes houden over het gebruik van de netten. Deze enquêtes tonen aan dat 80% tot 90% van de huishoudens netten hebben opgehangen zes maanden na de distributie. Natuurlijk kan je de vraag stellen hoe betrouwbaar deze metingen zijn. Gelukkig wil AMF dat zelf óók graag weten. Daarom wordt er na de registratie een zogenaamde ‘backcheck’ uitgevoerd. Daarbij wordt een klein percentage (meestal zo’n 5%) van de huishoudens willekeurig geselecteerd en opnieuw geregistreerd door andere medewerkers. Deze procedure dient om te controleren of de oorspronkelijke gegevens correct zijn vastgelegd en daarnaast is het een prikkel dat medewerkers aanspoort nauwkeurig te werken. De bezorgdheid die in het artikel wordt geuit lijkt daarmee grotendeels niet van toepassing op de netten die gedistribueerd worden door AMF.
Als impact maken voorop staat, dan is het essentieel om het effect van de interventie te monitoren. Bij het uitroeien van malaria betekent dit dat we niet alleen netten willen verspreiden, maar ook te blijven controleren hoe ze worden gebruikt en waar ze het meeste effect hebben. Malaria is daarmee een ziekte die gelukkig al op grote schaal is teruggedrongen. De uitroeiing komt steeds dichterbij. Ondanks een toename tijdens de COVID-pandemie is sinds 2000 het aantal malariadoden met 30% gedaald. De vraag is niet óf we dit probleem kunnen oplossen, maar hoeveel levens we verliezen als we hier geen prioriteit aan geven. Zolang bewezen oplossingen zoals geïmpregneerde netten niet overal beschikbaar zijn, kan een effectieve donatie een groot verschil maken.Naar schatting is Against Malaria Foundation 9 tot 23x effectiever dan direct geld geven.
Effectief de wereld verbeteren?
