“Vijfduizend euro, ik heb een leven gered, ik vind dat een ongelooflijke gedachte.”
“Ik ben denk ik niet de meest empathische persoon.” zegt Heidi Rakels (56) nuchter. “Als mensen problemen hebben, ben ik niet de persoon waar ze snel mee gaan praten.” Ferme woorden voor een vrouw die het grootste deel van haar vermogen weggeeft aan effectieve goede doelen. Haar logica: “Ik wil graag gelukkig zijn. Andere mensen willen ook graag gelukkig zijn. En waarom is mijn geluk belangrijker dan dat van andere mensen? En met zo weinig geld kunnen we die mensen helpen.”
Heidi is beeldhouwer, voormalig software-ingenieur, co-founder van cybersecurity-bedrijf Guardsquare, en olympisch bronzen medaillewinnaar judo in Barcelona, 1992. Ze woont samen met haar partner Eric, ook ingenieur, ook beeldhouwer. In haar testament staat dat vrijwel al haar geld naar goede doelen gaat, het grootste deel naar Doneer Effectief.
De stap van software naar beeldhouwen is minder groot dan het lijkt, vindt Heidi. Het werk van een software-ingenieur was heel scheppend: “Je moet een probleem oplossen en daar code voor schrijven. Wij spreken over mooie code, elegante code.” Maar er ontbrak iets voor haar: “Het is creatief, maar het is met je hoofd en niet met je handen. En ik ben heel graag met mijn handen bezig.” Bij het beeldhouwen komen de twee werelden samen: “Ik wil dat mijn beelden elegant zijn, maar ik maak vaak wiskundige vormen. Je moet daarvoor ruimtelijk kunnen denken. Je verandert iets hier, maar dan verandert er iets in alle richtingen. Dat moet je je kunnen voorstellen.”
Efficiëntie is geen vies woord
Een wezenlijk bedrag doneren deed ze al eerder eens, na de aardbeving in Haïti: “En dan heb ik heel erg gemerkt dat dat heel on-efficiënt was. Ik krijg nu nog altijd post van die goede doelen die ik vroeger heb gesteund. En elke keer als ik die post krijg, word ik daar geïrriteerd van. Daar gaat mijn geld dus naartoe.” Ze ging op zoek naar een beter alternatief en las toevallig een boek van wetenschapsfilosoof Maarten Boudry: ‘Waarom de wereld niet naar de knoppen gaat’. Heidi: “Het laatste hoofdstuk is: hoe kunnen we het nog beter maken? En daardoor kwam ik heel snel bij effectief altruïsme en bij Doneer Effectief.”
Het efficiëntie-denken dat ze als ingenieur en ondernemer had ontwikkeld, paste naadloos: “Mensen hebben soms een aversie tegen efficiëntie als het over goeddoen gaat. Mensen denken dat dat te zakelijk of te hard is. Maar we hebben altijd een beperkte hoeveelheid middelen. Zelfs een Bill Gates heeft een beperkte hoeveelheid geld.” Ze wil er zoveel mogelijk mee gedaan krijgen. Het is iets wat ze niet kan uitzetten: “Als ik naar andere goede doelen kijk en ze geven cijfers, dan begin ik altijd dadelijk te rekenen. Wat had hiermee gedaan kunnen worden? Bij effectieve goede doelen geldt: vijfduizend euro, ik heb een leven gered. Ik vind dat een ongelooflijke gedachte. En toch krijg je dat niet bij mensen erin.”
Want dat is wat haar frustreert. Ze heeft het geprobeerd, mensen meekrijgen, maar vaak tevergeefs: “Ik probeer nooit meer mensen te overtuigen. Omdat ik merk dat dat toch niet lukt.” Mensen blijven geven aan wat dichtbij is, aan wat ze kennen. Ze ziet het bij haar eigen kunstroutes: de opbrengst van de verkochte beelden gaat naar zuster Jeanne Devos, een negentigjarige Belgische zuster die zich al decennia inzet voor huisarbeidsters in India. “De mensen vinden dat leuk. Dat is voor kinderen. Zo’n oude dame die dat heeft opgezet, dat spreekt aan en ze heeft er zelf ook veel bewondering voor. Die rationele dingen, de mensen doen dat niet.” Ze snapt het niet helemaal: “Er is iets in de marketing. Het verhaal over effectief doneren moet net anders worden verteld. Maar ik weet totaal niet hoe.”
En er is meer aan dit onderwerp wat haar bevreemdt: “Je mag heel erg genieten en blij zijn als je iets voor jezelf doet. Vakantie, iets leuks. Eigenlijk de egoïstische dingen. Maar doe je iets voor een ander, dan moet je daar een beetje bescheiden over zijn.” Ze merkt het bij zichzelf: “Ik durf dat ook niet zo te veel te zeggen.” Wetenschapsfilosoof Boudry, die haar op het spoor zette van effectief altruïsme, is een van de weinigen die er wél open over is: “Hij zegt gewoon: ik geef 10 procent van mijn loon. Je moet van die voorbeelden hebben.”
Een gevoel van tevredenheid
Heidi had al langer een handgeschreven testament in huis, maar onlangs heeft ze de stap naar de notaris gezet. Bijna al haar geld gaat naar Doneer Effectief, op een klein deel na voor neefjes en nichtjes. Het huis is apart geregeld. Ze is blij met dit plan: “Ik wil echt zo lang mogelijk leven. Maar als ik doodga, voor heel veel andere mensen gaat het wel leuk zijn. Dat maakt het een beetje gemakkelijker. Bovendien probeer ik het geld dat ik heb zo goed mogelijk te beleggen. Ik hoop dat het bedrag voor Doneer Effectief groter en groter wordt.”
Het tekenen bij de notaris was een opluchting, vertelt ze: “Ik ben niet zo’n ‘momentpersoon’. Dat moment op een podium, ik herinner mij die dingen niet. Ik ben trouwens mijn olympische medaille kwijt. En ik vind dat totaal niet erg.” Wat haar wél bijblijft, is het gevoel erna. “Een gevoel van tevredenheid dat ik eigenlijk altijd een beetje meedraag.”
